Ochrona zbiorów muzealnych na wypadek pożaru – dlaczego to takie ważne?

Opublikowano przez Michał Cichoński w dniu 25/07/202525/07/2025

Zbiory muzealne to świadectwa historii, tożsamości kulturowej i dziedzictwa całych społeczeństw. Niestety nawet najlepiej zabezpieczone obiekty są narażone na zagrożenia, w tym jedno z najbardziej niszczycielskich, jakim jest pożar. Straty spowodowane ogniem mogą być nieodwracalne, dlatego tak ważne jest odpowiednie przygotowanie instytucji kultury na tego typu sytuację kryzysową.

Skutki pożaru dla zbiorów muzealnych

Pożar w muzeum to dramat, nie tylko dla danej instytucji, ale często dla całej wspólnoty kulturowej. Ogień niszczy dzieła bezpowrotnie. Spaleniu ulegają takie przedmioty jak: obrazy, rzeźby, dokumenty, meble i inne eksponaty. Dodatkowo wysoka temperatura, dym i woda używana do gaszenia pożaru mogą trwale uszkodzić nawet te obiekty, które nie zostały strawione przez płomienie. Straty obejmują także wartość naukową i edukacyjną zbiorów. Niektóre dzieła są unikatowe i ich utrata oznacza zniknięcie z powierzchni ziemi fragmentu historii ludzkości.

Głośne przykłady utraty dzieł kultury w wyniku pożarów

• Pożar Muzeum Narodowego w Rio de Janeiro (2018) – zniszczonych zostało około 90% zbiorów, w tym najstarszy ludzki szkielet odkryty w obu Amerykach, a także kolekcje etnograficzne i naturalistyczne.
• Pożar katedry Notre-Dame w Paryżu (2019) – choć wiele zabytków udało się uratować, zniszczeniu uległa część dachu oraz iglica. Pożar przypomniał światu, jak kruche jest dziedzictwo kulturowe.

Dlaczego trzeba chronić dzieła muzealne przed pożarem?

Ochrona zbiorów muzealnych to nie tylko obowiązek prawny, ale przede wszystkim moralny. Muzea pełnią funkcję depozytariuszy dziedzictwa, albowiem to, co się w nich znajduje, należy do przeszłych, obecnych i przyszłych pokoleń. Utrata dzieła to nie tylko strata fizyczna, ale także emocjonalna i kulturowa. Dlatego też ochrona przeciwpożarowa musi być integralną częścią zarządzania każdą instytucją kultury.

Jak chronić zbiory muzealne przed pożarem?

Skuteczna ochrona przed pożarem obejmuje wiele poziomów:

• Systemy wykrywania i gaszenia pożarów – czujniki dymu, temperatury, systemy tryskaczowe lub mgłowe dostosowane do delikatnych wnętrz muzealnych.
• Szkolenia personelu – regularne ćwiczenia ewakuacyjne, znajomość procedur reagowania na pożar.
• Planowanie awaryjne – opracowanie i aktualizacja dokumentów takich jak plan ochrony zabytków na
  wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych.
• Karta ewakuacyjna zabytków – dokumentacja umożliwiająca szybkie i bezpieczne przeniesienie wybranych dzieł z zagrożonych przestrzeni. Zawiera informacje o obiekcie, jego lokalizacji, sposobie
  transportu i zabezpieczenia.

Korzyści płynące z dobrego przygotowania

Stosowanie takich rozwiązań niesie szereg korzyści:

• Zwiększa szanse na ocalenie zbiorów – dzięki wcześniejszemu zaplanowaniu ewakuacji można uratować najcenniejsze dzieła.
• Minimalizuje straty materialne i emocjonalne – dobrze zorganizowana akcja pozwala zmniejszyć skalę zniszczeń.
• Zwiększa bezpieczeństwo ludzi – personel, który wie, jak postępować, może działać szybko i skutecznie.
• Wzmacnia wiarygodność instytucji – muzea dbające o swoje zbiory zyskują zaufanie publiczne, co przekłada się na większe wsparcie społeczne i finansowe.

Podsumowanie

Pożar to jedno z największych zagrożeń dla zbiorów muzealnych – może zniszczyć wieki historii w ciągu kilku godzin. Dlatego tak ważne jest, by instytucje kultury odpowiednio się przygotowały: zainwestowały w nowoczesne systemy przeciwpożarowe, szkoliły personel, tworzyły plany ewakuacji i korzystały z narzędzi, takich jak karta ewakuacyjna czy tzw. Red Box. Pamiętajmy, że dziedzictwo kulturowe to nasz wspólny skarb. Warto je chronić zawczasu, zanim ogień odbierze nam to, czego już nie da się odzyskać. Jeśli zarządzasz obiektem zabytkowym lub muzealnym, rozważ profesjonalną ocenę bezpieczeństwa swoich zbiorów. Skontaktuj się z nami, aby wspólnie opracować skuteczny, kompleksowy plan ochrony dziedzictwa, dostosowany do indywidualnych potrzeb Twojej instytucji.